چند روز پیش، در نشست رونمایی از کتاب مشاهیر کتاب ۲: ابوالفضل عربزاده، استاد محمد اسفندیاری در سخنرانی خود تعبیری قابل تأمل را به کار بردند: «تَعَرُّبُ بَعدَ الْهِجرَة».
این اصطلاح در ادبیات فقهی، به معنای بازگشت انسان به وضعیتی است که پس از هجرت و آشنایی با دین و دانش، آن را رها کند و به شرایط پیشین بازگردد. در برخی تفاسیر نیز «تعرّب بعد الهجرة» به ترک علم پس از تحصیل آن معنا شده است.
اسفندیاری با تکیه بر همین معنا، مفهوم را از یک اصطلاح فقهی فراتر بردند و آن را به وضعیت امروز جامعه پیوند زدند: گاهی یک جامعه، پس از رسیدن به دانش، دانش را رها میکند.
ایشان اضافه کردند روزگاری مردم برای ورود به کتابخانهها صف میکشیدند؛ اما امروز بسیاری از کتابخانهها با کاهش مراجعهکننده مواجهاند. گاهی گرانی کتاب را دلیل کتاب نخواندن میدانیم؛ در حالی که بخش بزرگی از همین کتابها در کتابخانهها بهصورت رایگان در دسترساند. با این حال، حتی این فرصت نیز کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
شاید مسئله فقط دور شدن از کتاب نباشد؛ مسئله عمیقتر، دور شدن از دانش باشد.
در ادبیات دینی، «تفقّه» را میتوان نمادی از عمیق شدن، فهمیدن و دانشاندوزی دانست؛ و در مقابل، «تعرب در مقابل تفقه» را میتوان استعارهای برای رها کردن دانش پس از رسیدن به آن دید.
جامعهای که دانش را رها میکند، ممکن است همچنان دانشگاه، کتابخانه، کتاب و استاد داشته باشد؛ اما اگر میل به دانستن در آن کمرنگ شود، از درون دچار نوعی تعرّب بعد الهجرة شده است.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.