در مقدمه کتاب «مشاهیر کتاب ۲: ابوالفضل عربزاده»، مجید جلیسه واژه «کتابنده» را در وصف اهالی کتاب به کارگرفته است که برای من بسیار جالب بود.
«کتابنده» فقط کسی نیست که کتاب میخواند، کتاب تولید میکند یا شغلش به کتاب و کتابخانه مربوط است؛ بلکه کسی است که کتاب به بخشی از هویت، منش و شیوه زندگی او تبدیل شده است. کسی که زندگیاش به شکلی عمیق با جهان کتاب گره خورده و در این مسیر، چیزی به فرهنگ مکتوب جامعه افزوده است.
این تعبیر پیش از این در نوشته استاد نجف دریابندری در وصف کریم امامی نیز به کار رفته است: «کریم امامی، کتابنده بزرگ دوران ما و کدخدای محله کتابت و کتابداری بود.»
شاید «کتابنده» دقیقاً برای توصیف همین آدمها ساخته شده باشد؛ آدمهایی که صرفاً در کنار کتاب زندگی نکردند، بلکه به نوعی در جهان کتاب زیستند.
مجید جلیسه در مقدمه «مشاهیر کتاب» تلاش میکند دامنه این مفهوم را توضیح دهد و نشان دهد که کتابنده بودن الزاماً به یک حرفه یا جایگاه اجتماعی خاص محدود نیست. ناشر، کتابفروش، چاپخانهدار، صحاف، مرمتگر، کتابدار، فهرستنویس، نسخهشناس، کتابشناس، مترجم، ویراستار، مجلهنگار، مجموعهدار یا واقف کتاب و بسیاری دیگر، اگر زندگی خود را با کتاب معنا کرده باشند، میتوانند در شمار کتابندگان قرار بگیرند.
این بخش از مقدمه را آنقدر دوست داشتم که تصمیم گرفتم آن را در اینجا به اشتراک بگذارم:
«مشاهیر کتاب» این گروه از انسانها را کتابنده مینامد؛ کسانی که کتاب برای آنان نه صرفاً موضوع مطالعه، ابزار کار یا حرفهای برای گذران زندگی بلکه بخشی از هویت، منش و شیوهٔ زیستن است. کتابندگی، دلبستگی آگاهانه و مسئولانه به جهان کتاب است؛ پیوندی که در آن عشق به کتاب با دانش، تجربه و مسئولیت فرهنگی درهم میآمیزد و به خدمتهای ماندگار برای فرهنگ مکتوب میانجامد.
در نگاه «مشاهیر کتاب»، کتابنده به حرفه یا جایگاه اجتماعی خاصی محدود نیست. ناشر، کتابفروش، چاپخانهدار، صحاف، مرمتگر، کتابدار، فهرستنویس، نسخهشناس، کتابشناس، مترجم، ویراستار، مجلهنگار، مجموعهدار، واقف کتاب و هر انسان دیگری که زندگی و هویت فرهنگی خود را با کتاب معنا بخشیده و در بالندگی آن اثری پایدار بر جای نهاده است، در شمار کتاببندگان قرار میگیرد. آنچه این انسانها را در کنار یکدیگر قرار میدهد، عنوان شغلی آنان نیست، بلکه نسبت عمیق و ماندگارشان با جهان کتاب است.
«مشاهیر کتاب» مجموعهای برای ثبت و روایت زندگی کتابندگان است. این مجموعه از خلال تجربهها، اندیشهها و آثار آنان، بخشی از تاریخ کتاب، کتابخانه، چاپ، نشر و دیگر نهادهای فرهنگی مکتوب را بازمیخواند. هر جلد، روایتی است از انسانی که بخشی از عمر خویش را وقف زنده نگهداشتن کتاب کرده و از این رهگذر، سهمی در تداوم حافظهٔ فرهنگی جامعه داشته است.
ما بر این باوریم که شناخت تاریخ کتاب، بدون شناخت کتابندگان آن، روایتی ناتمام خواهد بود. از همین رو، «مشاهیر کتاب» میکوشد حافظهٔ انسانی فرهنگ مکتوب را پاس بدارد، تجربههای پیشگامان این عرصه را ثبت کند و آن را به نسلهای آینده بسپارد.
به نظرم یکی از ارزشهای مجموعه کتاب انتشارات وراقان با عنوان «مشاهیر کتاب» همین است: تلاش برای ثبت آدمهایی که خودشان بخشی از تاریخ کتاباند. شناخت تاریخ کتاب فقط با شناخت کتابها، چاپخانهها، ناشران و کتابخانهها کامل نمیشود؛ پشت هرکدام از اینها انسانهایی ایستادهاند که عمرشان را صرف کتاب کردهاند.
و شاید «کتابنده» تعبیر زیبایی باشد برای نامیدن همین آدمها؛ آدمهایی که اگر کتاب را از زندگیشان حذف کنیم، بخش مهمی از خودشان را حذف کردهایم.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.